Co sprzedaje syndyk w upadłości konsumenckiej?

Syndyk przejmuje do masy upadłości majątek, który masz w dniu ogłoszenia upadłości, oraz ten, który zdobędziesz w trakcie sprawy. Nie bierze rzeczy wyłączonych spod egzekucji, takich jak niezbędne wyposażenie domu, ubrania codzienne, zapasy żywności czy świadczenie 800+. Z wypłaty i emerytury do masy trafia tylko część, którą mógłby zająć komornik. O samochodzie czy drogim sprzęcie decydują wartość i okoliczności.

Co to jest masa upadłości?

Masa upadłości to majątek, który od dnia ogłoszenia upadłości służy spłacie wierzycieli (art. 61 p.u.). Należy do niej wszystko, co masz w tym dniu, i to, co nabędziesz w trakcie postępowania, z wyjątkami opisanymi w ustawie (art. 62 p.u.). Do tej drugiej grupy należy np. spadek, darowizna czy część dochodów.

Masą zarządza syndyk, czyli osoba wyznaczona przez sąd. Syndyk nie decyduje, co mu się „podoba”: ustawa mówi, co wchodzi do masy, a co jest z niej wyłączone, i syndyk ma obowiązek to zastosować. Pytanie „co zabiera syndyk” tak naprawdę brzmi „co z mocy prawa wchodzi do masy upadłości”. Twoim obowiązkiem jest ujawnić cały majątek, wydać dokumenty i udzielać wyjaśnień (art. 57 ust. 1–2 p.u.).

Co nie wchodzi do masy upadłości?

Do masy nie wchodzi mienie wyłączone spod egzekucji według Kodeksu postępowania cywilnego ani część wynagrodzenia za pracę, która nie podlega zajęciu (art. 63 ust. 1 pkt 1–2 p.u.). W praktyce oznacza to, że do masy nie wchodzi nic, czego nie mógłby zająć komornik.

Rzeczy wolne od zajęcia (art. 829 k.p.c.)

Przepis wymienia między innymi:

• przedmioty urządzenia domowego, pościel, bielizna i ubranie codzienne, niezbędne dla Ciebie i członków rodziny na Twoim utrzymaniu, a także ubranie potrzebne do pracy lub służby,
• zapasy żywności i opału niezbędne na jeden miesiąc,
• narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej oraz surowce na tydzień produkcji, ale bez pojazdów mechanicznych,
• pieniądze do najbliższej wypłaty w kwocie odpowiadającej części pensji wolnej od zajęcia, a przy braku stałej pensji pieniądze na utrzymanie rodziny przez dwa tygodnie,
• przedmioty niezbędne do nauki, papiery osobiste, odznaczenia i przedmioty do praktyk religijnych,
• przedmioty codziennego użytku, które dałoby się sprzedać tylko znacznie poniżej ich wartości, a dla Ciebie mają znaczną wartość użytkową,
• przedmioty niezbędne ze względu na niepełnosprawność Twoją lub członków rodziny.

Słowo „niezbędne” ma znaczenie. Przepis chroni rzeczy potrzebne do normalnego życia. Nie obejmuje każdego przedmiotu w domu.

Świadczenia, które nie wchodzą do masy

Nie podlegają egzekucji, a więc nie wchodzą do masy, m.in. świadczenia alimentacyjne, świadczenia rodzinne, świadczenie wychowawcze 800+, świadczenie „Dobry start” i świadczenia z pomocy społecznej (art. 833 § 6 k.p.c.).

Trzynasta i czternasta emerytura nie podlegają zajęciu: ustawy o tych świadczeniach stanowią, że nie dokonuje się z nich potrąceń ani egzekucji (art. 11 ustawy z 9 stycznia 2020 r. i art. 10 ustawy z 26 maja 2023 r.), więc zostają w całości przy Tobie.

Jaka część wypłaty i emerytury wchodzi do masy?

Wynagrodzenie za pracę

Do masy trafia tylko ta część pensji, którą mógłby zająć komornik (art. 63 ust. 1 pkt 2 p.u.). Przy umowie o pracę i długach innych niż alimenty to najwyżej połowa wynagrodzenia (art. 87 § 3 k.p.). Wolna od zajęcia jest kwota minimalnego wynagrodzenia po odliczeniu składek i zaliczki na podatek (art. 87¹ § 1 k.p.). W 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4 806 zł brutto, czyli ok. 3 606 zł netto przy pełnym etacie.

Dwa przykłady. Przy zarobkach 10 000 zł netto do masy wchodzi połowa, czyli 5 000 zł. Przy zarobkach 4 000 zł netto do masy wchodzi tylko różnica między 3 606 zł a 4 000 zł, czyli niecałe 400 zł. Przy długach alimentacyjnych potrąceniu podlegają wyższe kwoty.

Emerytura i renta

Z emerytury do masy wchodzi tylko część, którą można zająć w egzekucji. Przy zwykłych długach to najwyżej 25% świadczenia, a ustawa emerytalna dodatkowo zostawia kwotę wolną od egzekucji (art. 140–141 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Minimum na utrzymanie z prawa upadłościowego

Prawo upadłościowe dokłada własne zabezpieczenie. Osobie, która nikogo nie utrzymuje, zostaje łącznie co najmniej 150% kryterium dochodowego z pomocy społecznej (art. 63 ust. 1a p.u.). Przy obecnym kryterium 1 010 zł to 1 515 zł miesięcznie. Gdy masz kogoś na utrzymaniu, minimum liczy się jako 150% kryterium na osobę w rodzinie, pomnożone przez liczbę osób razem z Tobą (art. 63 ust. 1b p.u.). Dziś daje to 1 234,50 zł na osobę, czyli np. 3 703,50 zł dla trzech osób.

Jeśli masz szczególne potrzeby, np. zdrowotne albo mieszkaniowe, sędzia-komisarz może na Twój wniosek lub wniosek syndyka inaczej określić część dochodu, która zostaje przy Tobie (art. 63 ust. 1c p.u.). Sędzia-komisarz to sędzia, który nadzoruje pracę syndyka.

Kiedy syndyk sprzeda auto?

Samochód zwykle wchodzi do masy upadłości. Nie chroni go nawet to, że dojeżdżasz nim do pracy, bo przepis o narzędziach pracy wprost wyłącza pojazdy mechaniczne (art. 829 k.p.c.). Samochód w leasingu albo przewłaszczony na bank nie jest Twoją własnością, więc tu zasady są inne.

Czy i kiedy syndyk sprzeda auto, zależy od jego wartości, obciążeń i kosztów sprzedaży. Jeśli samochód jest niezbędny z powodu niepełnosprawności Twojej lub członka rodziny, powiedz o tym syndykowi od razu i pokaż dokumenty. Przepis chroni przedmioty niezbędne ze względu na niepełnosprawność, ale ocena zależy od konkretnej sytuacji. Syndyk sam o tym nie decyduje: w takim wypadku najlepiej złożyć do sądu wniosek o wyłączenie samochodu z masy upadłości.

Czy syndyk zabierze telewizor, telefon albo komputer?

Zwykłe wyposażenie domu, takie jak lodówka, pralka czy telewizor, zwykle zostaje, bo mieści się w przedmiotach urządzenia domowego. Telefon i komputer potrzebne do pracy lub nauki też mogą być chronione. Inaczej bywa z drugim telewizorem, konsolą, drogim sprzętem czy kolekcją, które nie są potrzebne do codziennego życia, a mają wartość rynkową. Decyduje niezbędność i wartość rzeczy.

Konto bankowe, oszczędności i zwrot podatku

Pieniądze na rachunkach i oszczędności z dnia ogłoszenia upadłości wchodzą do masy, z wyjątkiem kwoty potrzebnej na utrzymanie do najbliższej wypłaty (art. 829 k.p.c.). Kwota wolna od zajęcia z art. 54 Prawa bankowego dotyczy zajęcia przez komornika lub urząd. W upadłości o tym, co zostaje z bieżących dochodów, decyduje przede wszystkim art. 63 p.u., a sposób obsługi konta ustalasz z syndykiem.

Zwrot podatku to Twoja należność od urzędu skarbowego. Jest majątkiem nabytym w toku postępowania, więc zwykle zasila masę (art. 62 p.u.). Dotyczy to też spadku czy darowizny otrzymanych w trakcie sprawy.

Co z majątkiem wspólnym małżonków?

Z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje między nimi rozdzielność majątkowa (art. 124 ust. 1 p.u.). Majątek wspólny wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny. Majątek osobisty Twojego męża lub żony do masy nie wchodzi.

Małżonek nie traci swoich praw. Swoją należność z tytułu udziału w majątku wspólnym może zgłosić syndykowi jako wierzytelność (art. 124 ust. 3 p.u.). Przedmioty, które służą wyłącznie małżonkowi do pracy zawodowej lub działalności, nie wchodzą do masy, chyba że kupiono je do majątku wspólnego w ciągu dwóch lat przed złożeniem wniosku (art. 124 ust. 5 p.u.).

Mieszkanie to osobny, szerszy temat. Opisuję go w artykule upadłość konsumencka a mieszkanie.

Rzeczy innych domowników

Rzeczy, które nie należą do Ciebie, podlegają wyłączeniu z masy (art. 70 p.u.). Dotyczy to np. laptopa dziecka, samochodu partnera czy mebli rodziców, z którymi mieszkasz. Warto mieć dowody własności: faktury, umowy, potwierdzenia przelewów, dowód rejestracyjny. Najlepiej wskazać takie rzeczy syndykowi od razu, zanim powstanie spis.

Darowizny i sprzedaż przed upadłością

Syndyk sprawdza także, co działo się z majątkiem przed złożeniem wniosku. We wniosku podajesz czynności z ostatnich 12 miesięcy (art. 491² ust. 4 p.u.).

• Darowizny i sprzedaż za rażąco niską cenę z roku przed złożeniem wniosku są bezskuteczne wobec masy (art. 127 ust. 1 p.u.). Bezskuteczne znaczy, że syndyk może dochodzić tego majątku do masy.
• Odpłatną czynność z bliskimi, np. małżonkiem lub krewnymi, dokonaną w ciągu 6 miesięcy przed wnioskiem, sędzia-komisarz może uznać za bezskuteczną. Druga strona może wtedy wykazać, że wierzyciele nie zostali pokrzywdzeni (art. 128 ust. 1 p.u.).
• Starsze czynności można badać na podstawie skargi pauliańskiej, gdy ktoś działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (art. 527 k.c.).

Jeśli coś takiego miało miejsce, lepiej napisać o tym we wniosku wprost i wyjaśnić okoliczności. To wpływa też na przebieg planu spłaty.

Spis inwentarza i wizyta syndyka

Po ogłoszeniu upadłości syndyk sporządza spis inwentarza i oszacowanie majątku (art. 306 p.u.). Spis inwentarza to lista Twojego majątku z wyceną. Syndyk opiera go na Twoich oświadczeniach i dokumentach, a czasem prosi o pokazanie rzeczy, np. samochodu. To nie jest przeszukanie. Chodzi o ustalenie, co wchodzi do masy, a Twoja rola polega na ujawnieniu majątku i udzielaniu wyjaśnień (art. 57 p.u.).

Co wchodzi do masy upadłości: zestawienie

Upadłość różni się od egzekucji komorniczej, choć korzysta z tych samych wyłączeń. Jeśli dziś najbardziej martwi Cię komornik, przeczytaj, jak zatrzymać komornika. Jeśli chcesz omówić swój majątek przed złożeniem wniosku, możesz umówić się na rozmowę.