Nie ma jednej odpowiedzi, bo upadłość konsumencka składa się z trzech etapów o różnej długości. Pierwszy, od wniosku do ogłoszenia upadłości, trwa zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. Drugi, od ogłoszenia upadłości do postanowienia końcowego, zależy głównie od tego, czy masz majątek do sprzedania. Trzeci to plan spłaty, który trwa do 36 miesięcy, a w szczególnych przypadkach do 84. Dopiero po jego wykonaniu sąd umarza resztę długów. Poniżej każdy etap z osobna, z przepisami.

Etap 1. Od wniosku do ogłoszenia upadłości

Wniosek składa się w Krajowym Rejestrze Zadłużonych i opłaca kwotą 30 zł. Jak go przygotować, opisuję w artykule upadłość konsumencka krok po kroku.

Realnie ten etap trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy. Ustawowy termin dwóch miesięcy na wydanie postanowienia (art. 27 ust. 3 p.u.) jest tylko instrukcyjny, więc jego przekroczenie nie ma skutków prawnych, a faktyczny czas zależy od obciążenia sądu.

Na ten etap masz największy wpływ. Kompletny wniosek sąd może rozpoznać bez dodatkowej korespondencji. Wniosek z brakami wraca z wezwaniem do uzupełnienia, zwykle z tygodniowym terminem, a sprawa w tym czasie czeka. Każde takie wezwanie wydłuża oczekiwanie, w czasie którego komornik działa dalej, bo samo złożenie wniosku egzekucji nie zatrzymuje.

PrzepisArt. 146 p.u.

Egzekucje skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości zawieszają się z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości zostają umorzone. Dopiero ogłoszenie upadłości, a nie złożenie wniosku, zatrzymuje komornika. Więcej w artykule jak zatrzymać komornika.

Etap 2. Od ogłoszenia upadłości do postanowienia końcowego

Po ogłoszeniu upadłości sąd wyznacza syndyka. Syndyk ustala, co wchodzi do masy upadłości, zawiadamia wierzycieli, przyjmuje zgłoszenia wierzytelności, a jeśli jest majątek, sprzedaje go. O tym, co podlega sprzedaży, a co zostaje, piszę w artykule co sprzedaje syndyk.

Czas tego etapu zależy od czterech rzeczy:

  • Majątek. Gdy nie ma czego sprzedawać, syndyk może przejść do projektu planu spłaty po zakończeniu zgłoszeń wierzytelności. Gdy jest mieszkanie, dom albo samochód, dochodzi wycena, ogłoszenia o sprzedaży i czasem kilka prób sprzedaży po obniżanych cenach. To wydłuża sprawę o wiele miesięcy.
  • Liczba wierzycieli. Więcej wierzycieli to więcej zgłoszeń do sprawdzenia i więcej sporów o wysokość długów.
  • Sąd. Obciążenie sądów upadłościowych różni się w zależności od miasta.
  • Twoja współpraca. Odpowiedzi na pytania syndyka, dokumenty dostarczone na czas i aktualny adres skracają postępowanie bardziej, niż się wydaje.

Z praktyki syndyka

Najwięcej czasu w moich sprawach zabierają nie przepisy, tylko cisza. Upadły nie odbiera telefonu, nie odpowiada na wezwanie do wydania dokumentów albo zmienia adres i nie informuje o tym nikogo. Każda taka przerwa to kolejne pismo, kolejne doręczenie przez KRZ i kolejne tygodnie oczekiwania. Osoby, które odpisują w ciągu kilku dni, przechodzą przez ten etap wyraźnie szybciej.

Projekt planu spłaty

Gdy syndyk zbierze informacje, składa do sądu projekt planu spłaty z uzasadnieniem albo informację, że są podstawy do umorzenia długów bez planu lub do odmowy oddłużenia (art. 491¹⁴ ust. 1 p.u.). Projekt dostajesz Ty i wierzyciele. Każdy ma 14 dni na stanowisko. Jeśli ktoś o to wniesie, sąd wyznacza rozprawę (art. 491¹⁴ ust. 4 p.u.). Są też sądy, w których rozprawy są wyznaczane, nawet jeżeli nikt o to nie wnosił.

W projekcie syndyk opisuje Twoje możliwości zarobkowe, koszty utrzymania Twojego i osób na Twoim utrzymaniu oraz wysokość długów, które nie zostały spłacone z majątku. Na tej podstawie proponuje wysokość raty i długość planu.

Z praktyki syndyka

Stanowisko do projektu planu spłaty to Twoja szansa, żeby pokazać sądowi to, czego syndyk nie widzi w dokumentach: koszty leczenia, dojazdy do pracy, dziecko, które za rok idzie na studia. Warto opisać to rzeczowo i dołączyć rachunki. Nie chodzi o targowanie się, tylko o rzetelny obraz sytuacji.

Etap 3. Co może postanowić sąd

Po zapoznaniu się z projektem i stanowiskami sąd wydaje jedno z trzech rozstrzygnięć. Czwarte, odmowa oddłużenia, zdarza się wyjątkowo.

Rozstrzygnięcie Kiedy Jak długo Co dalej
Plan spłaty Jesteś w stanie spłacać część długów Do 36 miesięcy; przy umyślności lub rażącym niedbalstwie od 36 do 84 miesięcy (art. 491¹⁵ ust. 1a p.u.) Płacisz raty, co roku składasz sprawozdanie, po wykonaniu planu sąd umarza resztę długów
Umorzenie bez planu spłaty Twoja sytuacja osobista w oczywisty sposób wskazuje, że trwale nie jesteś w stanie dokonywać żadnych spłat (art. 491¹⁶ ust. 1 p.u.) Od razu Długi objęte umorzeniem przestają istnieć z chwilą prawomocności postanowienia
Warunkowe umorzenie Niezdolność do spłat nie ma charakteru trwałego (art. 491¹⁶ ust. 2a p.u.) 5 lat okresu warunkowego Co roku składasz sprawozdanie; jeśli sytuacja się poprawi, sąd może ustalić plan spłaty; jeśli w ciągu 5 lat warunki ustawowe zostaną spełnione i nikt nie złoży wniosku o ustalenie planu, zobowiązania są umorzone
Odmowa oddłużenia Celowe doprowadzenie do niewypłacalności albo umorzenie długów w innym postępowaniu w ciągu ostatnich 10 lat, chyba że przemawiają za Tobą względy słuszności lub humanitarne (art. 491¹⁴ᵃ p.u.) – Długi pozostają; możliwe zażalenie

Ile dokładnie trwa plan spłaty

Podstawowy plan trwa do 36 miesięcy. Sąd ustala go krócej, gdy Twoje możliwości pozwalają spłacić długi szybciej, albo gdy w planie spłacasz dużą część zobowiązań: przy spłacie co najmniej 70 procent plan może trwać do roku, przy co najmniej 50 procent do dwóch lat (art. 491¹⁵ ust. 1b i 1c p.u.).

Dłuższy plan, od 36 do 84 miesięcy, sąd ustala tylko wtedy, gdy uzna, że do niewypłacalności doszło umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa (art. 491¹⁵ ust. 1a p.u.). Chodzi na przykład o zaciąganie kolejnych pożyczek w czasie, gdy spłata była już nierealna. Sąd ocenia to na podstawie historii zadłużenia opisanej we wniosku i ustaleń syndyka. Dlatego tak ważny jest szczery opis przyczyn niewypłacalności.

Do planu zalicza się okres, który minął od upływu sześciu miesięcy po ogłoszeniu upadłości do dnia ustalenia planu, pod warunkiem pokrycia kosztów tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa (art. 491¹⁵ ust. 1d p.u.). W praktyce oznacza to, że długie postępowanie skraca sam plan.

PrzepisArt. 491¹⁵ p.u.

Plan spłaty określa, w jakim zakresie i w jakim czasie upadły spłaca zobowiązania, oraz jaka część zobowiązań zostanie umorzona po wykonaniu planu. Sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego, konieczność utrzymania upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu, ich potrzeby mieszkaniowe oraz wysokość niezaspokojonych wierzytelności.

Obowiązki w czasie planu spłaty

Plan spłaty to nie tylko przelewy. W tym czasie nie możesz dokonywać czynności, które pogorszyłyby Twoją zdolność do wykonania planu, na przykład zaciągać nowych dużych zobowiązań bez zgody sądu (art. 491¹⁸ ust. 1 i 2 p.u.). Co roku, do końca kwietnia, składasz do sądu sprawozdanie z wykonania planu za poprzedni rok: dochody, spłacone kwoty, nabyte składniki majątku, z kopią zeznania podatkowego (art. 491¹⁸ ust. 3 p.u.).

Co jeśli nie możesz płacić

Życie w czasie trzech lat potrafi się zmienić. Prawo to przewiduje.

  • Przejściowe kłopoty. Jeśli nie możesz wykonywać planu, składasz do sądu wniosek o jego zmianę. Sąd po wysłuchaniu wierzycieli może wydłużyć spłatę o maksymalnie 18 miesięcy (art. 491¹⁹ ust. 1 p.u.).
  • Trwała przeszkoda niezależna od Ciebie. Gdy niemożność spłaty jest trwała i wynika z okoliczności, na które nie masz wpływu, na przykład z ciężkiej choroby, sąd może uchylić plan i umorzyć niewykonane zobowiązania (art. 491¹⁹ ust. 2 p.u.).
  • Poprawa sytuacji. Gdy Twoja sytuacja majątkowa istotnie się poprawi, na przykład przez spadek, wierzyciel albo Ty możecie wnioskować o zmianę planu. Nie dotyczy to podwyżki wynagrodzenia ani dochodów z własnej pracy (art. 491¹⁹ ust. 3 p.u.).

Ważne

Jeśli nie możesz realizować planu, nie przerywaj płatności na własną rękę. Gdy upadły nie wykonuje planu, nie składa sprawozdania albo ukrywa dochody, sąd może uchylić plan z urzędu lub na wniosek wierzyciela, a wtedy długi nie zostają umorzone (art. 491²⁰ ust. 1–3 p.u.). Wniosek o zmianę planu złożony na czas daje sądowi podstawę, żeby dopasować plan zamiast go uchylać.

Ostatnia rata i umorzenie długów

Po wykonaniu planu sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty i umorzeniu zobowiązań powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości, które nie zostały spłacone (art. 491²¹ ust. 1 p.u.). Od tego momentu wierzyciele objęci postępowaniem nie mogą dochodzić tych długów.

Umorzenie nie obejmuje jednak wszystkiego. Nie znikają alimenty, renty odszkodowawcze, grzywny i inne kary orzeczone przez sąd, obowiązek naprawienia szkody z przestępstwa lub wykroczenia ani długi, które umyślnie zataiłeś, jeśli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu (art. 491²¹ ust. 2 p.u.).

Czy reforma zmieni te terminy

W Sejmie jest rządowy projekt zmian w upadłości konsumenckiej (UD260), który dotyczy między innymi końcówki postępowania. To nadal projekt, więc nie zmienia dziś żadnego z opisanych wyżej terminów. Co może się zmienić i na jakim etapie są prace, opisuję w artykule zmiany w upadłości konsumenckiej 2026.