Upadłość konsumencka krok po kroku

Upadłość konsumencka to postępowanie sądowe, które pozwala osobie fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej uporządkować długi, których nie jest w stanie spłacić. Przebiega w stałej kolejności i każdy etap ma swoje zasady. Opisuję poniżej wszystkie kroki tak, jak widzę je w swojej pracy syndyka: od pierwszej listy wierzycieli do umorzenia długów.

Czy upadłość konsumencka jest dla Ciebie?

Krok 1. Sprawdź, czy spełniasz warunki

Upadłość konsumencka jest przeznaczona dla osób fizycznych, wobec których nie można ogłosić upadłości jako przedsiębiorcy (art. 491¹ ust. 1 p.u.). W praktyce chodzi przede wszystkim o osoby, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Jeżeli nadal prowadzisz działalność gospodarczą, warto ustalić, który tryb ma zastosowanie.

Drugi warunek to niewypłacalność. Prawo definiuje ją jako utratę zdolności do regulowania wymagalnych długów pieniężnych (art. 11 ust. 1 p.u.). Jeśli opóźnienie w płatnościach trwa dłużej niż trzy miesiące, przyjmuje się, że niewypłacalność już jest (art. 11 ust. 1a p.u.). Te trzy miesiące to domniemanie. Niewypłacalność może pojawić się wcześniej i wtedy też można złożyć wniosek. Postępowanie prowadzi się nawet przy jednym wierzycielu (art. 491² ust. 2 p.u.).

* Inaczej jest, gdy upadły celowo doprowadził do niewypłacalności. Art. 491¹⁴ᵃ ust. 1 p.u. stanowi, że sąd odmawia ustalenia planu spłaty wierzycieli albo umorzenia zobowiązań, jeżeli „upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku oraz celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań” albo gdy w ciągu 10 lat przed wnioskiem umorzono mu długi w innej upadłości, chyba że za oddłużeniem przemawiają względy słuszności lub względy humanitarne. Jeśli nie wiesz, gdzie jest Twoja sytuacja, zacznij od krótkiego testu.

Jak przygotować się do złożenia wniosku o upadłość konsumencką?

Ustawa wymienia, co musi zawierać wniosek (art. 491² ust. 4 p.u.). Zebranie tych informacji zajmuje najwięcej czasu. Od jego jakości zależy, jak sprawnie pójdą kolejne etapy.

Krok 2. Zrób listę wszystkich wierzycieli

Do wniosku dołączasz spis wierzycieli z adresami, kwotami i terminami zapłaty (art. 491² ust. 4 pkt 5 p.u.). Pamięć bywa zawodna, dlatego warto sprawdzić kilka źródeł:

• raporty z BIK, BIG InfoMonitor, KRD i ERIF,
• umowy, wezwania do zapłaty, pisma od firm windykacyjnych i nakazy zapłaty,
• pisma od komorników, bo każda egzekucja wskazuje wierzyciela,
• konto w eZUS (dawniej PUE ZUS) i e-Urząd Skarbowy, gdzie widać zaległe składki i podatki,
• długi prywatne, np. pożyczki od rodziny lub znajomych.

Wpisz także długi, z którymi się nie zgadzasz, i zaznacz, w jakim zakresie je kwestionujesz (art. 491² ust. 4 pkt 6 p.u.). Wpisanie do spisu nie oznacza uznania długu. Nawet jeśli nie masz umowy ani żadnych dokumentów, wierzyciela i tak należy wpisać: w takiej sytuacji ujmuje się go we wniosku na podstawie Twojego oświadczenia. Kompletność ma znaczenie także na końcu sprawy. Długi, których upadły umyślnie nie ujawnił, nie podlegają umorzeniu, jeśli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu (art. 491²¹ ust. 2 p.u.).

Krok 3. Spisz majątek i ważne umowy z ostatniego roku

We wniosku podajesz aktualny wykaz majątku z szacunkową wyceną oraz miejsca, w których ten majątek się znajduje (art. 491² ust. 4 pkt 2 i 4 p.u.). Chodzi np. o mieszkanie, udział w spadku, samochód, rachunki bankowe i wartościowe rzeczy. Do tego dochodzą:

• hipoteki, zastawy i inne zabezpieczenia z datami ich ustanowienia (pkt 7),
• umowy z ostatnich 12 miesięcy dotyczące nieruchomości, akcji lub udziałów (pkt 9),
• umowy z ostatnich 12 miesięcy dotyczące ruchomości, wierzytelności lub innych praw o wartości ponad 10 000 zł (pkt 10),
• NIP, jeśli był nadany w ciągu ostatnich 10 lat (pkt 1a).

Darowiznę albo sprzedaż za rażąco niską cenę z roku przed wnioskiem prawo uznaje za bezskuteczną wobec masy upadłości (art. 127 p.u.). Rok to nie jedyna granica: do 5 lat wstecz syndyk ma prawo wytoczyć powództwo z art. 527 Kodeksu cywilnego, czyli tzw. skargę pauliańską. Lepiej opisać taką czynność we wniosku od razu. Ten krok jest szczegółowo badany podczas audytu wniosku.

Krok 4. Policz przychody i koszty z ostatnich 6 miesięcy

Wniosek zawiera informację o przychodach oraz kosztach utrzymania Ciebie i osób na Twoim utrzymaniu z sześciu miesięcy przed jego złożeniem (art. 491² ust. 4 pkt 8 p.u.). Przydadzą się paski wynagrodzeń lub decyzja o emeryturze, wyciągi z konta i rachunki za mieszkanie, media, leki i dojazdy. Te liczby wracają później, gdy syndyk i sąd oceniają, ile realnie możesz płacić w planie spłaty.

Krok 5. Opisz, jak doszło do niewypłacalności

Ustawa wymaga wskazania okoliczności, które uzasadniają wniosek, i ich uprawdopodobnienia (art. 491² ust. 4 pkt 3 p.u.). Uprawdopodobnić znaczy pokazać dokumentami, że opis jest wiarygodny. Najlepiej sprawdza się chronologia: sytuacja wyjściowa, kiedy i na co powstały zobowiązania, co spowodowało kłopoty (choroba, utrata pracy, rozwód, spirala pożyczek) i jakie były próby ratowania sytuacji.

Wniosek kończy oświadczenie o prawdziwości danych (art. 491² ust. 4 pkt 11 p.u.). Jeśli dane okażą się w istotny sposób nieprawdziwe lub niepełne, sąd może umorzyć postępowanie (art. 491¹⁰ ust. 2a p.u.). Dlatego niewygodne fakty lepiej opisać i wyjaśnić, niż je pominąć.

Jak złożyć wniosek o upadłość konsumencką przez KRZ?

KRZ, czyli Krajowy Rejestr Zadłużonych, to system internetowy Ministerstwa Sprawiedliwości. Składa się przez niego pisma w sprawach upadłościowych, a sąd publikuje w nim ogłoszenia.

Krok 6. Załóż konto w KRZ

Na stronie krz.ms.gov.pl wybierasz logowanie, a potem rejestrację. Tożsamość potwierdzasz przez login.gov.pl (np. profilem zaufanym, aplikacją mObywatel, bankowością elektroniczną albo e-dowodem) lub kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Potrzebny jest też adres e-mail. Po jego aktywacji w ustawieniach konta system wysyła powiadomienia o nowych pismach.

Krok 7. Wypełnij wniosek, podpisz go i opłać

W portalu wybierasz formularz „Wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości konsumenckiej”, przenosisz do niego przygotowane dane i dołączasz skany dokumentów. Wniosek podpisujesz elektronicznie i opłacasz w systemie. Opłata sądowa od wniosku wynosi 30 zł. O innych wydatkach w trakcie postępowania piszę w tekście ile kosztuje upadłość konsumencka.

Wniosek rozpoznaje sąd upadłościowy, czyli sąd rejonowy – sąd gospodarczy (art. 18 p.u.). Właściwy jest sąd dla miejsca Twojego zwykłego pobytu (art. 19 ust. 1c p.u.). Nie w każdym sądzie rejonowym działa sąd upadłościowy, więc może to być sąd w innym mieście niż najbliższy.

Wniosek można też złożyć na urzędowym formularzu papierowym (art. 491² ust. 3 w zw. z art. 216aa p.u.).

Co się dzieje po złożeniu wniosku?

Krok 8. Sprawdzaj skrzynkę w KRZ i uzupełniaj braki

Pisma z sądu przychodzą do skrzynki w KRZ. Jeśli we wniosku czegoś brakuje albo nie wpłynęła opłata, sąd wzywa do uzupełnienia w terminie tygodnia. Po bezskutecznym upływie terminu wniosek zostaje zwrócony (art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 35 p.u.). Zwrócony wniosek nie wywołuje skutków, więc trzeba składać go od nowa.

Krok 9. Poczekaj na postanowienie o ogłoszeniu upadłości

Realnie trwa to od kilku tygodni do kilku miesięcy. Ustawowy termin dwóch miesięcy (art. 27 ust. 3 p.u.) jest tylko instrukcyjny, więc sąd może orzec później, a faktyczny czas oczekiwania zależy od obciążenia konkretnego sądu.

Gdy sąd uwzględni wniosek, wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Wyznacza w nim syndyka i wzywa wierzycieli, by w ciągu 30 dni od obwieszczenia zgłosili syndykowi swoje wierzytelności, czyli długi (art. 491⁵ ust. 1 p.u.). Obwieszczenie to publiczne ogłoszenie postanowienia w KRZ. Od tego dnia prawo nazywa Cię upadłym. To określenie techniczne, które nie ocenia Ciebie.

Co się dzieje po ogłoszeniu upadłości?

Krok 10. Współpracuj z syndykiem

Syndyk to osoba z licencją doradcy restrukturyzacyjnego wyznaczona przez sąd. Z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu majątkiem wchodzącym do masy upadłości (art. 75 ust. 1 p.u.), a przejmuje go syndyk.

Masz obowiązek wskazać i wydać syndykowi cały majątek oraz dokumenty, a także udzielać wyjaśnień (art. 57 ust. 1 i 2 p.u.). Wydanie majątku i dokumentów potwierdzasz pisemnym oświadczeniem. Jeśli upadły nie wykonuje tych obowiązków, sąd umarza postępowanie, chyba że uchybienie jest nieistotne albo za dalszym prowadzeniem sprawy przemawiają względy słuszności lub humanitarne (art. 491¹⁰ ust. 2 p.u.). Umorzenie postępowania kończy sprawę bez oddłużenia.

Krok 11. Masa upadłości, komornik i zgłoszenia wierzycieli

Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, czyli pulą, z której zaspokaja się wierzycieli (art. 61 p.u.). Do masy nie wchodzi m.in. mienie wyłączone spod egzekucji oraz część wynagrodzenia, której nie można zająć (art. 63 ust. 1 p.u.). Więcej piszę o tym w tekście co sprzedaje syndyk.

Co można zrobić wcześniej, opisuję w poradniku jak zatrzymać komornika.

Wierzyciele zgłaszają swoje wierzytelności syndykowi przez KRZ. Syndyk sprawdza każde zgłoszenie: czy dług istnieje, w jakiej kwocie i czy nie jest przedawniony. W zwykłym trybie upadłości konsumenckiej nie sporządza się przy tym formalnej listy wierzytelności znanej z upadłości firm (art. 491² ust. 1 p.u.). Wyniki sprawdzenia trafiają do projektu planu spłaty.

Jeśli w masie jest majątek, który można sprzedać, syndyk go likwiduje, czyli sprzedaje. Projekt planu spłaty składa dopiero po upływie terminu na zgłoszenia i po likwidacji majątku (art. 491¹⁴ ust. 1 p.u.).

Jak kończy się upadłość konsumencka?

Krok 12. Zapoznaj się z projektem planu spłaty

Syndyk składa w sądzie projekt planu spłaty z uzasadnieniem albo informację, że są podstawy do umorzenia długów bez planu lub do odmowy oddłużenia (art. 491¹⁴ ust. 1 p.u.). Plan spłaty to harmonogram, w którym sąd określa, ile i jak długo upadły płaci wierzycielom. Projekt dostajesz Ty i wierzyciele. Każdy ma 14 dni na złożenie stanowiska (art. 491¹⁴ ust. 3 p.u.). Upadły, syndyk albo wierzyciel może też złożyć wniosek o rozprawę i wtedy sąd orzeka po jej przeprowadzeniu (art. 491¹⁴ ust. 4 p.u.).

Krok 13. Postanowienie sądu: plan spłaty albo umorzenie

Sąd ustala plan spłaty albo umarza długi bez planu, gdy niezdolność do spłat jest trwała. Gdy nie jest trwała, umarza je warunkowo na 5 lat (art. 491¹⁵ i 491¹⁶ p.u.). W sytuacjach z art. 491¹⁴ᵃ p.u. odmawia oddłużenia. Plan bez zawinienia trwa najwyżej 36 miesięcy (art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 4 p.u.). Kiedy może być krótszy, a kiedy dłuższy, opisuję w tekście ile trwa upadłość konsumencka i plan spłaty.

Krok 14. Wykonaj plan i uzyskaj umorzenie pozostałych długów

W czasie planu płacisz raty określone przez sąd. Co roku do końca kwietnia składasz sprawozdanie z wykonania planu za poprzedni rok (art. 491¹⁸ ust. 3 p.u.). Bez zgody sądu nie możesz dokonywać czynności, które mogłyby pogorszyć Twoją zdolność do spłaty (art. 491¹⁸ ust. 1 p.u.). Po wykonaniu planu sąd stwierdza to postanowieniem i umarza pozostałe długi sprzed ogłoszenia upadłości (art. 491²¹ ust. 1 p.u.). Umorzenie nie obejmuje m.in. alimentów, grzywien i obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem (art. 491²¹ ust. 2 p.u.).

Każda sprawa ma swoje szczegóły. Jeśli chcesz przejść przez swoje kroki z kimś, kto zna postępowanie od strony syndyka, umów rozmowę.